Het is een kwestie van weken en er breekt een nieuwe fase aan in het tijdvak van ‘De Grote Recessie’ die we in 2008 met de ondergang van Lehman Brothers zijn binnengetreden. Het recept wordt een expansief fiscaal beleid met een repressief rentebeleid. Resultaat: inflatie.
Dat zal op 20 januari zijn als Donald John Trump wordt ingehuldigd tot de 45ste president van de Verenigde Staten. Hij heeft de steun van een kwart van de Amerikanen, de resterende driekwart stemde op een andere kandidaat of vond het de moeite niet om op 8 november naar de stembus te gaan om te bepalen welke richting men op deze historische tweesprong had moeten nemen.
Met Trump - zoveel is inmiddels wel duidelijk - breekt een nieuw tijdperk van een expansionistisch fiscaal beleid aan. De nieuwe president heeft al aangekondigd dat hij de publieke ruimte in de Verenigde Staten een stevige opknapbeurt wil geven door wegen, bruggen en tunnels te verbeteren en scholen en ziekenhuizen weer in ‘de verf te zetten’.
Daarnaast wil hij de vennootschapsbelasting verlagen, zodat bedrijven weer investeren in de VS of hun overzeese activiteiten naar huis brengen. Dit beleid zal veel geld kosten, gemeenschapsgeld, maar zal vooral ook bijdragen tot hogere begrotingstekorten en overheidsschulden.
Helemaal onterecht is dit beleid vanuit politiek en macro-economisch oogpunt niet: het beleid van kwantitatieve verruiming is grotendeels uitgewerkt, de balansen van de centrale banken zijn inmiddels gevaarlijk opgerekt en het sociale contract tussen overheid en burgers is door een combinatie van bezuinigingen en lage en zelfs negatieve rentes onder zware druk komen te staan.
De kroniek van een aangekondigd Amerikaans expansief beleid werpt zijn schaduw al ver vooruit: de S&P 500 is sinds de acceptatiespeech van Trump op 9 november al met ruim 5 procent gestegen. Ook obligatierentes zijn gestegen, evenals de dollar - ABN Amro spreekt in zijn prognose voor 2017 al van pariteit met de euro.
Fenomenale marketeer
Wereldwijd vindt in aanloop naar het Trump-tijdperk een massieve regio-rotatie plaats: opkomende markten - net weer in trek - zijn al weer uit; de instroom in Amerikaanse indices was in november ongeëvenaard. ‘Make America Great Again’, was Trump’s slogan. Was Barack Obama een magistraal spreker, zijn opvolger is een fenomenale marketeer. Sinds 9 november beheerst hij iedere dag de wereldpolitiek.
In deze fase van de ontwikkelingen is valuta-exposure een sterke bron van rendement: de dollar zit fors in de lift, de Mexicaanse peso en Turkse lire staan onder druk. Beleggers doen er goed aan EM-valuta te hedgen. Tegelijkertijd hebben asset managers als Carmignac hun exposure naar cyclische aandelen uitgebreid; energie is ook weer terug in de mode.
Bij de prognoses die veel fondshuizen en banken nu afgeven voor 2017 wordt een ‘goed jaar’ voorspeld, met aantrekkelijke aandelenrendementen, de duratie van obligaties moet zo kort mogelijk zijn. ABN Amro projecteert een groei van de wereldeconomie van 3,4 procent. Na 2017 treedt volgens Aegon Asset Management een zwakkere fase in, met een milde wereldwijde recessie in 2019.
De centrale bank als zombiebank
Een thema waar nu al jaren niemand de handen aan brandt, zijn de geëxplodeerde schulden op de balans van de centrale banken. Je moet echt je best doen om daar analyses of zelfs maar informatie over te vergaren.
McKinsey rapporteerde vorig jaar in het onderzoek ‘Debt and not much deleveraging’ dat de wereldwijde schuld sinds de kredietcrisis met 57.000 miljard is gestegen tot inmiddels meer dan 150.000 miljard dollar, twee keer het jaarlijkse wereldwijde inkomen. De drie belangrijkste centrale banken hebben ieder balansen waarop tot wel 10.000 miljard dollar of meer aan opgekocht schuldpapier staat.
Lees: Why Central Bank Balance Sheet Matter
Die schulden worden nooit meer terugverdiend, dus gaan centrale banken doen wat zombiebanken ook gewoon zijn te doen: ze schrijven op een dag de schulden af.
Bob Homan, het hoofd van het investment office van ING, zei onlangs bij een door Fondsnieuws georganiseerde Investment Outlook dat men collectief op enig moment zal besluiten om nieuwe obligaties uit te schrijven ter vervanging van het bestaande schuldpapier. ‘Dat zullen ze doen tegen nul procent en ze zullen eeuwigdurend zijn,’ verklaarde Homan.
Anderen, zoals voormalig DNB-bankier Lex Hoogduin, hield een Nijenrode-gezelschap in 2014 voor dat centrale banken dergelijke schulden in een denkbeeldig ‘zwart gat’ kunnen laten verdwijnen. Er zijn bankbiljetten gedrukt om de schulden op te kopen en die kun je ook weer langs dezelfde weg laten verdwijnen. ‘Je laat verdwijnen wat er nooit geweest is, verklaarde Hoogduin tot een verbouwereerd gehoor.
Deze exercitie is niet alleen in theorie, maar ook in de praktijk mogelijk. Het is vestzak-broekzak tussen overheid en centrale bank.
Toch, zo verklaarde Hoogduin in het gedachtenexperiment van 2014, is er één onzekere factor waarvan men niet weet hoe dat uitwerkt: ‘Wat is nog de waarde van geld als een overheid het zonder tegenprestatie vanuit het niets kan creëren en ook weer kan laten verdwijnen?’
Gelet op de huidige vertrouwenscrisis waarin de Westerse samenlevingen verkeren, en de dreigende rebellie tegen de elite en de mogelijke kiezersopstand in Europa volgend jaar, is niet te verwachten dat dit heikele thema snel op de agenda van de ECB, de Fed of van de BIS in Bazel komt.
Men zal het nog wel enige tijd voor zich uitschuiven, naar een generatie van Millennials, zoals obligatiebelegger Bill Gross in zijn jongste Investment Outlook schrijft. Dat zou kunnen betekenen dat de rentes voorlopig nog op een laag niveau worden gehouden, tenzij obligatiebeleggers met de voeten gaan stemmen.
Mijn inschatting - in ieder geval voor de VS - is dat we een periode krijgen van een repressief rentebeleid en een expansief overheidsbeleid met stijgende inflatie tot gevolg. Wat denkt u?
Meer geopolitieke analyses en de gevolgen voor beleggingen:
- Analyse: Trump kan beleggers positief verrassen
- Analyse: Het debat dat de markt kan doen sidderen
- Analyse: Hoe je als belegger profiteert van een populist
Hoofdredacteur Cees van Lotringen schrijft op Fondsnieuws tweewekelijks een analyse over geopolitiek en de invloed op financiële markten en beleggingscategorieën.