Beleggers richten hun blik steeds nadrukkelijker op de vraag wat de oorlog met Iran betekent voor de wereldeconomie. De stijgende olieprijzen doen de vrees voor stagflatie herleven: hogere energiekosten dreigen de inflatie opnieuw op te jagen terwijl de economische groei onder druk komt te staan.
De bezorgdheid wordt echter nog niet breed gedragen. Volgens Christopher Dembik van Pictet doen financiële markten alsof de volledige olieproductie van het Midden-Oosten plotseling van de wereldmarkt is afgesneden. Dat beeld strookt volgens hem niet met de realiteit. Tankers varen nog steeds door de Straat van Hormuz en een deel van de oliestromen wordt inmiddels omgeleid via alternatieve routes, zoals de oost-westpijpleiding van Saoedi-Arabië. Volgens Dembik zijn de spotprijzen daardoor deels losgezongen van de feitelijke situatie en weerspiegelen ze eerder paniek dan een structureel tekort.
‘Volgens ons zijn de spotprijzen voor olie gedeeltelijk losgekoppeld van de realiteit ter plaatse, wat wijst op een paniekreactie die waarschijnlijk net zo snel zal verdwijnen als zij is ontstaan zodra de militaire situatie minder gespannen wordt’, schreef Dembik maandagochtend in een marktrapport.
Rabo ziet mix van 1973, Oekraïne en Covid
Toch wint een somberdere interpretatie terrein. Michael Every, strateeg bij Rabobank, formuleerde het scherp in een maandagochtend gecommuniceerde marktvisie.
‘Kort gezegd begint dit steeds meer te lijken op een mogelijke combinatie van de olieschok na de Jom Kipoeroorlog van 1973, de grondstoffenschok na de oorlog tussen Rusland en Oekraïne in 2022 en de verstoring van toeleveringsketens tijdens de covidpandemie van 2020-2021. Hoe langer dit voortduurt, hoe exponentiëler de schade wordt in een domino-effect. Dat is precies wat de olieprijs nu laat zien aan een markt waar vorige week nog werd gezegd dat “het veel erger had kunnen zijn”. Welnu, nu ís het erger: en als we volgende week rond deze tijd nog steeds in dezelfde situatie zitten, kan het behoorlijk angstaanjagend worden’, aldus de Rabobank-strateeg.
Gebrek aan raffinagecapaciteit in Europa
Volgens Every gaat het daarbij om meer dan alleen ruwe olie. Diesel, kerosine, kunstmest en andere industriële grondstoffen maken deel uit van dezelfde schok. Een breder conflict zou daardoor niet alleen de energiemarkt raken, maar ook wereldwijde toeleveringsketens.
Europa is daarbij extra kwetsbaar. De raffinage-capaciteit in Europa neemt al jaren af, waardoor de afhankelijkheid van import groeit. Europese luchtvaartmaatschappijen zijn bijvoorbeeld sterk afhankelijk van kerosine-export uit de Golfregio, terwijl de dieselmarkt al waarschuwde voor een mogelijk aanbodtekort nog vóór het uitbreken van de oorlog met Iran.
Ipek Ozkardeskaya, senior analist bij Swissquote, komt tot een vergelijkbare conclusie. Volgens haar kan de olieprijs inmiddels weliswaar zijn piek hebben bereikt, maar blijft het waarschijnlijk dat prijzen nog weken of zelfs maanden op een hoog niveau blijven. ‘De olieprijzen zullen op een bepaald moment een piek bereiken – misschien hebben ze die al bereikt, misschien komt er nog meer – maar het is waarschijnlijk dat ze weken, mogelijk zelfs maanden op een verhoogd niveau blijven schommelen’, schreef zij in een analyse voor cliënten.
Aandelenweging verlaagd
Sommige vermogensbeheerders passen hun portefeuilles al aan. De Nederlandse vermogensbeheerder Optimix heeft de aandelenweging in zijn beheerportefeuilles verlaagd. Volgens het huis stapelen de risico’s zich op, met naast de oorlog rond Iran ook de snelle opkomst van kunstmatige intelligentie en toenemende spanningen in de markt voor private credit.
Arnout van Rijn, portefeuillemanager bij Robeco, wijst op een opvallende reactie in de obligatiemarkt, waar de rendementen op staatsobligaties de afgelopen week opliepen. Volgens Van Rijn suggereert dit dat beleggers al vooruitkijken naar een scenario met hogere inflatie en grotere financieringsbehoeften van overheden, aldus de beheerder zondagmiddag in een marktrapport.
Negatieve aanbodschok
Volgens Edmond de Rothschild Asset Management dreigt een interventie die aanvankelijk als een gerichte militaire operatie werd gezien, uit te groeien tot een langdurige regionale uitputtingsslag. ‘De huidige schok lijkt op een negatieve aanbodschok, waarbij oplopende inflatie gepaard gaat met een vertraging van de economische groei’, schreef het huis maandag aan zijn cliënten.
Pierre Pincemaille van DNCA Investments legt een link tussen geopolitiek en macro-economie. Volgens hem fungeren olie en gas als de transmissieriem waarmee geopolitieke spanningen zich vertalen naar financiële markten. In een geschreven analyse wees Pincemaille ook op verschuivende renteverwachtingen: de kans op een renteverlaging door de Federal Reserve is fors afgenomen, terwijl markten inmiddels rekening houden met een strakker ECB-beleid tegen het einde van 2026.
ECB bestuurslid Isabel Schnabel waarschuwde vrijdag in een speech in New York al dat de huidige geopolitieke en macro-economische omstandigheden inflatie verder onder druk kan zetten.