Hoge schulden en kwantitatieve verruiming in het Westen, maken dat het Oosten niet langer als financier wil optreden en op zoek is naar manieren om betaalbare aanvoer te garanderen. Staatsfondsen en andere beleggers die hier oog voor hebben pikken een graantje mee.
Dit zegt Pippa Malmgren, auteur van boeken over geopolitiek en voormalig adviseur van de Amerikaanse president George W. Bush, tijdens haar keynote speech op het congres Inside ETFs Europe in Amsterdam.
Enemy action
De Amerikanen hebben verschillende malen in de geschiedenis hun schuldprobleem met inflatie opgelost. Het kwade genius uit de gelijknamige James Bond-film Goldfinger zou hierop volgens Malmgren hebben gezegd: ‘Once is happenstance. Twice is coincidence. Three times, it’s enemy action.’
De inflatie doet vooral in opkomende landen pijn, want hier geven mensen tot wel 70 à 80 procent van hun inkomen aan basisbehoeften als eten, huisvesting en energie uit, wijst ze. Tevens is een land als China een grote belegger in Amerikaanse staatsobligaties.
Stembus
Maar dat is aan het veranderen. Zo begint het besef door te dringen dat de Verenigde Staten, net als Europa en Japan, hun staatsschuld niet zonder meer kunnen terugbetalen. Vervolgens kunnen deze overheden verschillende dingen doen.
‘De eerste is op een goede morgen wakker worden en zeggen “we gaan niet terugbetalen”, dit deden Rusland en Argentinië ooit. De tweede is we betalen later en minder, dit is het geval bij Griekenland. De derde is de diensten van de overheid schrappen en de belastingen verhogen, dit noemen we bezuinigen en dat doet heel West-Europa.’
Deze oplossingen zijn allemaal moeilijk te verkopen aan kiezers. Politici kiezen daarom liefst voor de laatste uitweg: inflatie. Dit verschuift het probleem van de schuldenaar naar de geldschieter.
Nieuwe instituten
De financiële crisis was voor landen als China een wake-up-call. Het terugsturen van met export verdiende dollars om te beleggen in Amerikaans staatspapier was ineens niet meer zo vanzelfsprekend. Daarbij werd het Chinese export-model door kwantitatieve verruiming uitgehold.
Initiatieven als de Asian Infrastructure Investment Bank (AIIB) werden opgezet. Enerzijds als beleggingsalternatief, anderzijds om ‘de infrastructuur aan te leggen om betaalbare aanvoer zeker te stellen.’
Maar daar houdt het niet op. ‘Ze willen bronnen van nationaal inkomen buiten het land creëren’, aldus Malmgren. Als uitvloeisel hiervan wijst ze op de sterke stromen van directe investeringen vanuit China bijvoorbeeld in de strook van noord-Mexico en zuid-VS en ook in de Britse Midlands.
Oekraïense rijkdom
Conflicten in Oekraïne en het Midden-Oosten, en dreiging rond de Zuid-Chinese Zee en de Noordpool, hebben volgens haar eenzelfde achtergrond: grondstoffen. Zo ziet ze een direct verband tussen de opstanden van Arabische Lente en slechte graanoogsten in Oekraïne en Australië die de prijs van brood in de regio deed rijzen.
Oekraïne barst van de grondstoffen en is een van de grootste exporteurs van graan ter wereld. ‘De vraag naar deze productiefactoren is groot’, zegt de adviseur dubbelzinnig.
Niet alleen brengt dit gevaren, maar tevens beleggingskansen. ‘Alle staatsbeleggingsfondsen die ik ken, hebben als onderdeel van hun strategie het opkopen van landbouwgrond.’
Vrede bewaren
In het huidige krachtveld, tussen met name de Verenigde Staten, China en Rusland, ziet ze een directe oorlog tussen deze grootmachten er niet van komen. Maar wel via ‘proxy’, ofwel tussen gelieerde landen of groepen elders.
Malmgren: ‘Er komt heus een confrontatie, maar ik zou op dat moment kopen. Geen van de machten wil uiteindelijk oorlog.’