Terwijl de hele wereld naar het Serena Hotel in Islamabad keek, waar de staakt-het-vuren-onderhandelingen over Iran plaatsvonden, gebeurde het eigenlijke nieuws vorige week 6.000 kilometer verderop.
In de Grote Hal van het Volk in Peking schudde Xi Jin-ping de hand van Kuomintang (KMT)-voorzitter Cheng Li-wun. Het was het eerste officiële contact tussen de zittende leiders van de Chinese Communistische Partij (CCP) en de KMT in bijna tien jaar.
De samenwerking tussen deze twee partijen werd ruim een eeuw geleden mede tot stand gebracht door de Nederlander Henk Sneevliet. Als afgezant van de Komintern was Sneevliet in 1921 aanwezig bij de oprichting van de CCP, waar ook de jonge Mao Zedong deelnam, en hij overtuigde vervolgens de communisten om samen te werken met de KMT van Sun Yat-sen.
Die samenwerking viel in 1927 bloedig uiteen, waarna de communisten onder Mao in 1949 de KMT van het vasteland verdreven naar Taiwan. Cheng noemde haar reis dan ook een historische vredesmissie en bezocht onder meer Nanjing, de voormalige hoofdstad van de KMT-regering. Xi benadrukte dat vreedzame ontwikkeling aan beide zijden van de Straat van Taiwan onvermijdelijk is. Zo ontmoeten de erfgenamen van Mao en Sun Yat-sen elkaar opnieuw, ruim een eeuw nadat Henk Sneevliet hen voor het eerst bij elkaar bracht.
Afgeleide Amerikanen
China blokkeerde op 7 april de VN-resolutie over de Straat van Hormuz, waarmee het zowel de onderhandelingspositie van Iran als zijn eigen rol als bemiddelaar in stand hield. Diezelfde dag stuurde Peking Teheran richting een bilateraal staakt-het-vuren, precies het gebaar waarmee het goodwill opbouwde bij Trump. Vervolgens plande Xi Jinping de ontmoeting met de KMT op exact de dag dat de Islamabad-besprekingen begonnen, het moment waarop de Amerikaanse aandacht maximaal was afgeleid.
Over vijf weken vindt de top tussen Xi en Trump plaats in Beijing, waar China aanschuift met drie diplomatieke kaarten: het staak-het-vuren in Iran, de open dialoog met Taiwan en het enige land met greep op Iran. Dit is een gecoördineerde strategie die militaire, diplomatieke en economische druk combineert in één beweging.
De oorlog in Iran heeft Amerikaanse marinecapaciteit uit de Stille Oceaan getrokken. Vliegdekschepen, mariniers, THAAD- en Patriot-systemen zijn sinds eind februari herverdeeld richting het Midden-Oosten. Dat creëerde de strategische diplomatieke ruimte voor Peking.
‘Godin van de hereniging’
Cheng Li-Wun heeft op Chinese sociale media de bijnaam ‘godin van de hereniging’. Zij heeft maandenlang publiekelijk aangestuurd op een ontmoeting met Xi, met als kernboodschap dat Taiwan ‘niet hoeft te kiezen’ tussen China en de Verenigde Staten. Na afloop van het gesprek verklaarde zij dat Taiwan ‘niet langer een potentieel conflictpunt’ zou moeten zijn, maar ‘een symbool van vrede, gezamenlijk beschermd door Chinezen aan beide zijden van de straat’. Zij ging nog een stap verder door Xi uit te nodigen Taiwan te bezoeken als de KMT aan de macht komt. De formulering dat Taiwan niet hoeft te kiezen is een significante breuk met de traditionele KMT-lijn.
De KMT gaat niet zover als pleiten voor hereniging, maar Cheng onderschrijft wel het principe dat beide zijden van de Straat van Taiwan tot één China behoren, zij het dat beide partijen dat begrip anders interpreteren. Op dit moment is de meerderheid van de bevolking van Taiwan nog voor onafhankelijkheid van China, maar er is groeiend scepticisme over de betrouwbaarheid van Washington als bondgenoot. De KMT, die samen met een kleinere coalitiepartner een meerderheid in het parlement heeft, blokkeert een duur wapenprogramma in Taiwan. Dat is niet louter budgettair, maar ook bedoeld om Peking tegemoet te komen. Peking wil de ontmoeting met Trump op 14 en 15 mei gebruiken om te laten zien dat Taiwan op één lijn zit met Peking.
Voor beleggers is Taiwan belangrijker dan Iran. Het eiland produceert het overgrote deel van de meest geavanceerde halfgeleiders ter wereld. Een militair conflict tussen China en Taiwan zou naar schatting circa 10.000 miljard dollar aan wereldwijd bbp wegvagen. Elke verschuiving in de machtsverhoudingen rondom Taiwan is daarmee direct een verschuiving in het risicoprofiel van technologie-aandelen, toeleveringsketens en de wereldeconomie als geheel.
Trump is altijd op zoek naar deals. Hij heeft laten zien dat bondgenoten in zijn wereldbeeld niet bepaald heilig zijn. China gokt erop dat een president die net heeft gezien hoe zijn NAVO-bondgenoten weigerden mee te doen aan de oorlog tegen Iran, die zeldzame aardmetalen nodig heeft voor AI en defensie, en die vóór de tussentijdse verkiezingen een handelsakkoord wil, ontvankelijk zal zijn voor het frame waarin Taiwan via dialoog wordt geregeld in plaats van via afschrikking.
De echte onderhandeling vinden dus niet plaats in Islamabad. Die zijn begonnen in de Grote Hal van het Volk. En het land dat het staakt-het-vuren arrangeerde, het VN-veto uitsprak, zijn tankers vrij door een afgesloten zeestraat liet varen, en de oppositieleider van Amerika’s strategisch belangrijkste partner ontving, deed dat allemaal in één week. Ook Trumps deal met Teheran begint in Peking.
Han Dieperink is chief investment officer bij Auréus Vermogensbeheer. Hij was eerder in zijn loopbaan chief investment officer van Rabobank en Schretlen & Co.