Er staat een vermogensoverdracht op stapel die zijn weerga niet kent. In de komende twee decennia verschuift wereldwijd naar schatting 124.000 miljard dollar aan bezittingen van de babyboomgeneratie naar jongere generaties.
Babyboomers bezitten ruim 85.000 miljard dollar, terwijl millennials en de generatie Z daar met respectievelijk 18.000 en 6.000 miljard dollar ver bij achterblijven. Die scheefgroei staat op het punt te veranderen. De vraag is of volgende generaties klaar zijn om verstandig met dat vermogen om te gaan.
Onervaren erfgenamen
De babyboomers groeiden op in een tijd waarin huizen betaalbaar waren en de beurs dertig keer over de kop ging. Dat maakte hen niet alleen vermogend, maar ook ervaren met beleggen. Bovendien bestaat de groep vermogenden binnen deze generatie voor een groot deel uit ondernemers met voldoende financiële kennis.
De generaties die nu aan de beurt zijn, hebben die luxe niet gehad. Millennials kampen met studieschulden en een vastgelopen woningmarkt, terwijl generatie Z opgroeit met diep wantrouwen jegens de economische toekomst. Ruim de helft van de ‘volgende generaties’ rekent op een erfenis voor financiële zekerheid, maar slechts een op de vijf babyboomers verwacht daadwerkelijk iets na te laten.
Voor vermogensbeheerders is dit een probleem. Het klassieke risicoprofielgesprek werkt onvoldoende bij cliënten die nog nooit een beurscrash hebben meegemaakt. Wie nooit heeft ervaren wat het betekent om in enkele weken 30 procent van zijn vermogen te zien verdampen, kan moeilijk inschatten hoe hij daarop reageert. Nieuwe beleggers hebben immers niets tegen risico, zolang het maar geen geld kost. Standaard risicovragenlijsten plaatsen elke cliënt in een van de generieke profielen, maar missen de nuance om werkelijke gedragsmatige neigingen bloot te leggen. Het resultaat is een profiel dat eerder de ambitie dan de werkelijke risicotolerantie weerspiegelt.
Gamification als sleutel tot zelfkennis
Gamification betekent in deze context dat spelmechanismen worden ingezet om beleggers in gesimuleerde marktsituaties te plaatsen en hun reacties te observeren. Denk aan een virtuele portefeuille die in real time reageert op historische beursscenario’s: de crash van 2008, de coronadip van 2020, of een geleidelijk stijgende markt met plotselinge sectorrotaties. Hoe reageert de belegger wanneer zijn virtuele vermogen in drie weken met 40 procent daalt? Verkoopt hij in paniek, koopt hij bij of verandert hij niets?
Dit soort simulaties levert een schat aan gedragsdata op die met een klassieke vragenlijst nooit boven tafel komt. Fintechbedrijven gespecialiseerd in behavioral finance gebruiken inmiddels psychometrisch onderbouwde gamification-instrumenten die een uniek risicotolerantieprofiel per cliënt genereren. Ze identificeren impliciete gedragsneigingen en voorspellen welke impulsieve beleggingsbeslissingen iemand waarschijnlijk neemt onder verschillende marktomstandigheden.
World models bepalen de optimale mix
De echte doorbraak ontstaat wanneer gamification wordt gecombineerd met kunstmatige intelligentie, en dan specifiek met zogenaamde ‘world models’. Een world model is een AI-systeem dat een intern model van de wereld opbouwt en daarmee scenario’s kan simuleren die nog niet hebben plaatsgevonden. Waar traditionele modellen patronen herkennen in historische data, kunnen world models de gevolgen doorrekenen van hypothetische gebeurtenissen: wat gebeurt er met een portefeuille als de olieprijs verdubbelt, als Taiwan wordt geblokkeerd, of als de rente met 300 basispunten stijgt? Dergelijke modellen rekenen voor iedere belegger duizenden scenario’s door en koppelen die aan het gedragsprofiel dat uit gamification naar voren is gekomen. AI houdt daarbij rekening met persoonlijkheidskenmerken, financiële geletterdheid en levensfase.
Het resultaat is een beleggingsmix die niet langer wordt bepaald door de best passende generieke risicocategorie, maar een dynamisch samengestelde variant, op basis van de werkelijke voorkeuren van het individu. Voor de ene erfgenaam betekent dat een substantieel deel in private equity en infrastructuur, omdat de simulaties uitwijzen dat deze persoon goed omgaat met illiquiditeit. Voor een ander betekent het een groter gewicht richting staatsobligaties, omdat het gedragsprofiel aantoont dat deze belegger bij volatiliteit snel naar de uitgang rent.
Geen spelletje
Gamification kan ook averechts werken. Onderzoek laat zien dat bepaalde spelelementen juist aanzetten tot overmatig handelen en overmoedigheid. Wanneer beleggingsapps beloningen koppelen aan handelsactiviteit in plaats van aan doelgericht beleggen, ontstaat een dynamiek die meer lijkt op een casino dan op verantwoord vermogensbeheer. De Europese toezichthouder Esma waarschuwt expliciet voor zogenaamde digital engagement practices die de belangen van de belegger ondermijnen. Het verschil zit in de toepassing: gamification als instrument voor zelfkennis is waardevol, als verkooptruc is het gevaarlijk.
De grote vermogensoverdracht is begonnen. Jaarlijks verschuift naar schatting 1.500 tot 2.000 miljard dollar van de oudere naar de jongere generatie. De ontvangers van dat vermogen hebben behoefte aan begeleiding die aansluit bij hun belevingswereld en hun digitale gewoonten. De combinatie van gamification en AI-gestuurde world models biedt de mogelijkheid om de optimale beleggingsmix te bepalen op een manier die zowel wetenschappelijk onderbouwd als persoonlijk relevant is. Het is geen vervanging van de menselijke adviseur, maar een krachtig hulpmiddel dat ervoor zorgt dat het gesprek over vermogen begint waar het hoort te beginnen: bij zelfkennis.
Han Dieperink is chief investment officer bij Auréus Vermogensbeheer. Hij was eerder in zijn loopbaan chief investment officer van Rabobank en Schretlen & Co.