De signalen dat burgers en bedrijven bereid zijn om hun land te verlaten als de belastingdruk maar hoog genoeg wordt, nemen zienderogen toe. Daarmee duwt een reeds vijftig jaar oude economische theorie, die lange tijd als nietszeggend hersenspinseltje werd weggezet, zich pontificaal in de schijnwerpers.
In de herfst van 1974 kwamen vier mannen bij elkaar in een restaurant in Washington om hun onvrede te uiten over de aankomende belastingverhogingen door toenmalig president Gerald Ford. Donald Rumsfeld, die destijds stafchef van Ford was voordat hij minister van Defensie werd; Dick Cheney, die Rumsfeld als jongste stafchef ooit zou opvolgen; Jude Wanniski, journalist van de Wall Street Journal; en Arthur Laffer, toen hoofddocent economie aan de University of Chicago, later hoogleraar.
Tijdens hun gesprek beargumenteerde Laffer dat een belastingverhoging niet per definitie zou leiden tot meer belastinginkomsten. Lagere tarieven daarentegen zouden de economische groei aanjagen en wél voor hogere belastinginkomsten zorgen. Om zijn stelling te illustreren tekende Laffer op een servet wat we nu de Laffercurve noemen.
Hierboven staan twee alinea’s uit mijn boek De Grote Herbalancering, wat onderstreept dat ik het concept van de Laffercurve wél heel serieus neem. Wanneer overheden een bepaalde grens overschrijden in het belasten van inkomen, winst of vermogen, werkt dat averechts. Mensen en bedrijven krijgen een incentive om belasting te ontduiken, een land te verlaten of gewoon te stoppen met werken.
Headlines
De Laffercurve haalde onlangs de headlines van Bloomberg, dat beargumenteerde dat de voorgenomen plannen van verschillende Amerikaanse staten om vermogen zwaarder te belasten zomaar gepaard zouden kunnen gaan met minder belastingopbrengsten. Niet in de laatste plaats omdat vermogen eenvoudiger en sneller te verplaatsen is dan inkomen, dat vaak toch aan een baan in een bepaalde staat is verbonden.
Leugens
In een recent working paper van de Hoover Institution becijferen analisten dat de voorgestelde Billionaire Tax Act in Californië, met daarin een eenmalige belasting van 5 procent op het wereldwijde vermogen van mensen boven de 1 miljard dollar, niet zal opleveren dan uit de duim wordt verzonnen. Aanhangers van die belasting hebben verzonnen dat dit minstens 100 miljard dollar extra belastinggeld binnenbrengt. De onderzoekers van de Hoover Institution denken daar, met daadwerkelijk rekenwerk, heel anders over. In plaats van 100 miljard extra gaan zij uit van een verlies, omgerekend naar vandaag, van bijna 25 miljard.
De reden daarvan is simpel en sluit exact aan bij de theorie van de Laffercurve. Nog voordat er überhaupt over het voorstel is gestemd, heeft 30 procent van de ‘belastbaren’ al de benen genomen en is vertrokken uit Californië. Omdat deze extreem rijken over het algemeen, naast hun vermogen, ook hele hoge inkomens hebben, zorgt het verlies van toekomstige inkomstenbelastingen per saldo voor een negatief, en dus niet positief, effect.
Vlakke leercurve
De ambtenaren van Californië die dit populistische voorstel de staat in hebben geslingerd, laten zich kenmerken door een gebrek aan kennis en inzicht. Inzicht in hun eigen burgers nog wel.
In 2022 dachten een paar slimmeriken bij de Noorse overheid dat een belastingverhoging op het vermogen van rijke Noren de staatskas lekker zou spekken. Daar dachten die belastbare Noren echter heel anders over. Ze vluchtten massaal met omgerekend ruim 50 miljard dollar aan vermogen naar Zwitserland, met als eindresultaat dat de Noorse staatskas met liefst 450 miljoen dollar de boot in ging.
Maar het kan nog bizarder. Amper een jaar eerder, in 2021, steeg het belastbaar vermogen in de Noorse gemeente Bø met 60 procent, toen de vermogensbelasting juist werd verlaagd.
Afgedwaald
Nu zijn er genoeg mensen die aankomen met het argument dat rijken sowieso zwaarder moeten worden belast. Dat is iets genuanceerder, maar die discussie doet er totaal niet toe als het resultaat minder belastinginkomsten is. Sterker nog, als je ervan uitgaat dat een flink deel van de belastingen terechtkomt, of zou moeten komen, bij de minderbedeelden binnen onze samenleving, sla je de plank als politicus echt volledig mis. Politici zijn het gevoel met de werkelijkheid in toenemende mate kwijt.
Nederland - box 3
Wat politici ook niet lijken te begrijpen, is dat het Laffereffect veel grotere gevolgen heeft dan alleen het vertrek van vermogen. De mensen die vertrekken nemen ook hun menselijk kapitaal mee, en dat van hun kinderen en andere familie. Daarnaast demotiveren te hoge belastingen mensen om onderwijs te volgen, ervaring op te doen en simpelweg te werken. Een massale destructie van menselijk kapitaal.
Dit is mijns inziens ook precies waar het misgaat bij de nieuwe box 3-belastingen in Nederland. Door zulke exorbitant hoge belastingen, juist in vergelijking met het buitenland, motiveer je steeds meer mensen om Nederland achter zich te laten. Dat had een belangrijke drijfveer moeten zijn om box 3 anders in te richten. Helemaal omdat het kabinet zo desperaat is om die, wat is het, 4 miljard per jaar binnen te krijgen.
Overigens leidt een systeem van belasting op werkelijk rendement er onherroepelijk toe dat er straks jaren achtereen zijn waarin de overheid helemaal geen inkomsten uit vermogen binnenhaalt. Dit is iets wat iedereen met enige kennis van rekenen en rendementen je zo kan uitleggen.
Conclusie
Tot slot: verwar deze column over de Laffercurve alsjeblieft niet met de aanname dat het straks geen zin meer heeft om te beleggen. Het exacte tegenovergestelde is waar. De regels zijn krom, de tarieven veel te hoog, maar nog steeds is beleggen duizend keer beter dan sparen.
Jeroen Blokland analyseert in het oog springende, actuele grafieken over de financiële markten en macro-economie. Daarnaast is hij beheerder van het Blokland Smart Multi-Asset Fund, een fonds dat belegt in aandelen, goud en bitcoin.