Family offices trekken samen op: via ‘clubdeals’ in private markten

Family offices bundelen vaker hun krachten via zogenaamde ‘clubdeals’ bij hun beleggingen in private markten. Op die manier willen ze kosten verlagen en meer controle krijgen. 

Dat blijkt uit gesprekken met experts. Zij spreken van een ontwikkeling waarbij family offices minder met tussenpartijen en meer met elkáár in private markten beleggen, zonder dat ze dat kunnen specificeren in cijfers. 

Volgens Jan Willem Cramer, senior advisor bij Van Lanschot Kempen zijn clubdeals niet nieuw, maar winnen ze aan betekenis nu de groeiende interesse in private markten doorzet. Family offices beleggen gemiddeld 27 procent van hun vermogen in private equity, blijkt uit onderzoek van Van Lanschot Kempen naar family offices in de Benelux. 33 procent van de families wil de blootstelling aan private markten in de komende twaalf maanden vergroten. ‘Door samen op te trekken krijgen vermogende families toegang tot deals die ze niet alleen kunnen financieren, of versterken ze hun onderhandelingspositie om invloed uit te oefenen.’

Van Lanschot Kempen merkt de toename in clubdeals doordat haar corporate finance-afdeling steeds vaker wordt ingeschakeld om de aandeelhoudersovereenkomst in dat soort deals helder te structureren. Daphne Paree Engelke (foto), CEO Van Lanschot Kempen Zwitserland, legt uit dat deze samenwerkingen vragen om duidelijke afspraken vooraf. Het begint bij de klik tussen families die elkaar vinden in gedeelde waarden. Vervolgens is goede governance essentieel om misverstanden in de toekomst te voorkomen.

Professionaliseringsslag

Eran Habets, onafhankelijke adviseur in wealth & assetmanagement wijst op de complexiteit van private markten. Toegang tot de beste deals en fondsen is niet vanzelfsprekend en investeringen vragen intensieve opvolging. Zelfs met een gespreide portefeuille moet een family office keuzes maken: welke sectoren zijn aantrekkelijk, welke regio’s, welke risicoprofielen? Daarna volgt de praktische kant: hoe beoordeel je de kwaliteit van een fonds of deal, hoe krijg je er toegang toe en beschik je over voldoende ticket size om daadwerkelijk mee te doen?

Bij directe investeringen komt daar nog een laag bovenop. Behalve de aankooptransactie moet je deze ook goed kunnen opvolgen en waar nodig kunnen ondersteunen. Dat vraagt tijd, expertise en vaak een stevig netwerk. De groeiende rol van private markten maakt de organisatie van het family office daarmee steeds belangrijker, zegt hij. ‘Tot een vermogen van ongeveer 10 à 20 miljoen euro is het beheer vaak nog goed zelf te organiseren, maar daarna neemt de complexiteit snel toe en wordt in- of outsourcing meestal noodzakelijk’, aldus Habets (foto). ‘Een externe chief investment officer, of een ervaren PE adviseur, kan dan geen kwaad.’

Cramer wijst daarnaast op het groeiende belang van liquiditeitsmanagement. ‘Je moet vooraf goed weten welk kapitaal je voor langere tijd kunt vastzetten, zonder dat je later in de knel komt.’ Hij ziet daarbij dat de markt steeds drukker wordt. ‘Family offices krijgen te maken met een stortvloed aan proposities.’

Zij-aan-zij met private equity

Toch vinden veel family offices de selectie van private-equity-fondsen nog altijd interessant om zelf te doen - al werken ze daarbij met externe partijen of fund-of-funds om tot betere research en dealinformatie te komen. Habets (foto): ‘Fund-of-funds hebben veel ervaring en analyse in huis. Family offices kiezen dan niet per se voor een investering in het volledige product, maar gebruiken de inzichten om bijvoorbeeld gericht in drie van de tien onderliggende fondsen te beleggen.’

In de praktijk bestaat de portefeuille van een family office vaak uit een mix van fondsinvesteringen, co-investments en directe participaties - waarbij die laatste via ‘clubbing’ tot stand kan komen.

De aantrekkingskracht van clubdeals is dat families controle houden, hun eigen horizon bepalen en directe transparantie hebben. Bovendien kunnen ze ermee op kosten besparen, interessant tegen een achtergrond van private-equityrendementen die onder druk staan. Cramer (foto): ‘Private equity-rendementen zijn gedaald van zo’n 20 procent per jaar naar rond de 12 procent. Met clubdeals omzeilen families bovendien de klassieke “2 en 20”-kostenstructuur, met 2 procent jaarlijkse beheervergoeding en 20 procent van de winst als performance fee boven een vooraf bepaalde hurdle rate. Kosten zijn overigens niet altijd de belangrijkste reden: voor expertise willen families best betalen.’

Ondernemersgeest

De eigen regie speelt ook zwaar mee. Bij private-equityfondsen ligt de horizon vaak tussen de zeven en tien jaar, en tussentijds bijsturen is lastig. ‘Dan volgt er een exit en moet dat kapitaal opnieuw worden gealloceerd. Families hebben eigenlijk geen behoefte om uit een bedrijf te stappen als alles goed gaat’, aldus Paree Engelke. ‘Zij hanteren daardoor vaak een veel langere horizon, die zelfs multigenerationeel kan zijn. Direct investeren in bedrijven kan dan beter passen.’

Bijvangst is dat het prettig is voor de ondernemer, want die weet dat er niet per se “hete adem” in de nek zit richting een snelle exit. ‘De nadruk ligt meer op zaaien dan op oogsten. Dat geeft ruimte om te bouwen en te investeren, in plaats van vooral te optimaliseren voor verkoop’, aldus Cramer.

Dat is niet per se direct belangrijk voor een belegger, maar Cramer wijst erop dat veel oprichters van een family office oud-ondernemers zijn met een nog aanwezige ondernemersgeest. Vooral wanneer ze hun bedrijf op jonge leeftijd hebben verkocht — dertigers of veertigers — blijft het ondernemerschap kriebelen. ‘Dit soort oud-ondernemers treden regelmatig op als seed investor, vaak in de eigen regio, waarbij ze de kennis uit hun eigen industrie inzetten. ‘Het heeft iets van crowdfunding, maar dan voor de elite’, zegt Boudewijn Chalmers Hoynck van Papendrecht (foto), Wealth & Asset Management Consulting Leader Nederland over direct beleggen via clubbing. ‘De belangen kunnen breder zijn dan alleen het behalen van rendement. Soms speelt een maatschappelijk doel mee, of willen families een sturende rol hebben, bijvoorbeeld bij vastgoed.’

Discretie

Hoe groot de clubdeal-markt precies is, is lastig te duiden. Veel transacties gebeuren in discretie, onder de radar. Het kan zomaar zijn dat één familie zich meldt bij een deal, maar in werkelijkheid meerdere families vertegenwoordigt. Cramer: ‘Zo zijn er ook meerdere clubdeals op de Zuidas gedaan.’