De sterke stijging van de Zwitserse frank, na de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran, brengt een onderwerp terug op de agenda dat jarenlang als afgesloten gold: negatieve rente in Zwitserland.
De Zwitserse centrale bank (SNB) intervenieerde maandag verbaal nadat de frank scherp was opgelopen tegenover de euro. De munt bewoog richting niveaus die voor het laatst werden gezien tijdens de frankschok van 2015.
De SNB verwees in een verklaring naar ‘recente internationale ontwikkelingen’ die haar bereidheid om in te grijpen op de valutamarkt hebben vergroot. De centrale bank stelde daarnaast ‘bereid te zijn om in te grijpen op de valutamarkt om een snelle en buitensporige appreciatie van de Zwitserse frank tegen te gaan, die de prijsstabiliteit in Zwitserland in gevaar brengt’.
De euro daalde in de vroege handel tot 0,9037 frank, het zwakste niveau sinds januari 2015. Na de verklaring van de SNB herstelde de munt tot rond 0,9119 frank.
Beleidsrente op nul, markt al licht negatief
Sinds juni vorig jaar bedraagt de officiële SNB-beleidsrente 0,00 procent. Toch noteert de geldmarkt al onder nul. De Swiss Average Rate Overnight (Saron), de belangrijkste referentierente voor de Zwitserse frank, schommelde eind vorige week rond -0,08 procent.
Saron wordt dagelijks gepubliceerd door SIX Swiss Exchange en weerspiegelt de kosten van onderpandgedekte overnight-leningen tussen banken in de Zwitserse repo-markt. De rente vormt het hart van het Zwitserse financiële systeem: zij beïnvloedt de rentecurve, de liquiditeitspositie van banken en de transmissie van het monetaire beleid.
Negatieve rente als ultimum remedium
Nadia Gharbi, senior econoom bij Pictet Wealth Management, stelt dat de verbale ingreep van maandag mogelijk slechts een eerste stap is als de geopolitieke spanningen verder oplopen.
‘De SNB heeft haar bereidheid herhaald om op te treden tegen een snelle en buitensporige appreciatie van de frank, zelfs onder druk van de Amerikaanse regering’, schreef zij. ‘De drempel voor een herinvoering van negatieve beleidsrentes ligt hoog; de SNB zou die optie alleen overwegen in een ongunstiger scenario, bijvoorbeeld wanneer de wereldeconomie richting recessie beweegt en de frank verder versterkt, wat aanvullende monetaire verruiming noodzakelijk maakt.’
De verwijzing naar negatieve rente is veelzeggend. Zwitserland voerde jarenlang negatieve beleidsrentes om kapitaalinstroom en overmatige valutasterkte te temperen. Een terugkeer naar dat instrument zou wijzen op aanhoudende valutadruk én een verslechtering van het mondiale economische klimaat.
Druk op inflatie en export
Christian Schulz, chief economist bij Allianz Global Investors, zegt dat de recente stijging van de frank de inflatie verder onder druk zet en de concurrentiepositie van de Zwitserse industrie aantast, ook al profiteren huishoudens van goedkopere import.
‘Verdere appreciatie is duidelijk onwenselijk voor de SNB’, aldus Schulz tegen Investment Officer. ‘Hoewel interventies op de valutamarkt abrupte bewegingen kunnen afvlakken, zou een langdurige en substantiële stijging van de frank de SNB zelfs kunnen dwingen renteverlagingen te overwegen, ondanks de zeer hoge drempel voor een terugkeer naar negatieve rentes.’
Zwakke euro en dollarvraag
Tegelijkertijd verzwakte de euro, terwijl de Amerikaanse dollar aan kracht won. Volgens analisten weerspiegelt dat niet alleen kapitaalstromen richting veilige havens, maar ook de relatieve gevoeligheid van Europa voor energieprijzen. Maandag stegen de Nederlandse TTF-gasfutures voor levering in april met bijna 50 procent tot 47 euro per MWh.
Sinds de vervanging van Russisch pijpleidinggas door mondiale LNG-importen is de EU sterker afhankelijk geworden van maritieme aanvoerroutes en van in dollars geprijsde energiehandel. In 2025 importeerde de EU meer dan 140 miljard kubieke meter LNG, waarvan bijna 58 procent afkomstig was uit de Verenigde Staten, volgens cijfers van de Brusselse denktank Bruegel.