Wat begon als meetinstrument voor risico’s groeide uit tot normatief kader, om vervolgens onder politieke druk terug te keren naar de kern: de G. Na 25 jaar is ESG volwassen geworden, maar niet zonder kleerscheuren.
De opkomst van duurzaam beleggen is een van de meest ingrijpende veranderingen in het vermogensbeheer van de afgelopen kwarteeuw. Investment Officer vroeg assetmanagers terug te blikken op deze ontwikkeling. Hun conclusie? ESG is de hypefase voorbij. ‘ESG is volwassen geworden’, zegt Robert Koopdonk, hoofd Nederland en Nordics bij Natixis. ‘Het is niet langer een trend, maar een structureel onderdeel van hoe vooruitstrevende partijen investeren en waarde creëren.’
Een menselijk gezicht voor de markt
De wortels van ESG reiken verder terug dan vaak gedacht. Al in 1999 pleitte VN-secretaris-generaal Kofi Annan op het World Economic Forum voor ‘een globaal compact van gedeelde waarden dat de mondiale markt een menselijk gezicht geeft’. Een jaar later lanceerde hij het UN Global Compact, gebaseerd op principes rond mensenrechten, arbeidsrechten en milieu.
In januari 2004 schreef Annan 55 CEO’s van grote financiële instellingen aan. In december van datzelfde jaar verscheen het ‘Who Cares Wins’-rapport, ondertekend door 23 instellingen met samen meer dan 6.000 miljard dollar aan beheerd vermogen. De kernboodschap: succesvol investeren hangt af van een vitale economie, die afhangt van een gezonde samenleving, die uiteindelijk afhangt van een duurzame planeet.
Versnelling na 2015
Een belangrijk kantelpunt kwam in 2006 met de UN Principles for Responsible Investment. Na 2015 versnelde de beweging: het Akkoord van Parijs en de VN Sustainable Development Goals fungeerden als katalysatoren. In Europa werd ESG onderdeel van de standaarduitrusting; regelgeving als SFDR en de EU-taxonomie maakte duurzaamheid meetbaar.
Prosper van Zanten, directeur Nederland bij Columbia Threadneedle: ‘ESG is geëvolueerd van een bijkomstige overweging tot een centrale pijler van de beleggingsfilosofie. Het beïnvloedt nu risicobeoordeling, langetermijnwaardecreatie en de afstemming met stakeholders.’ Die integratie vroeg om aanpassingen. Jacob Vijverberg, hoofd asset allocation bij Aegon Asset Management: ‘Dit vraagt om meer transparantie, diepere analyses en voortdurende dialoog met bedrijven.’
De populariteit had ook een schaduwzijde: de explosie van ESG-fondsen leidde tot kritiek op greenwashing, schijnduurzaamheid die door creatieve dataselectie op papier indrukwekkend leek, maar het in de praktijk liet afweten.
De wind keert
Na 2020 begon het sentiment te veranderen, vooral in de Verenigde Staten. ESG werd steeds vaker weggezet als ‘woke capitalism’, met ‘go woke, go broke’ als strijdkreet. Eind 2022 verliet Vanguard als eerste grote partij de Net Zero Asset Managers Initiative. Begin 2025 volgde een exodus: Blackrock, State Street, JP Morgan Asset Management, Pimco, Franklin Templeton en Nuveen verlieten soortgelijke klimaatinitiatieven. Het initiatief schortte daarop zijn activiteiten op.
Hoewel in de Verenigde Staten van het ‘Who Cares Wins’ vooral het eerste deel is blijven hangen – Who Cares? – blijft ESG in Europa breed verankerd. Maxime Carmignac, directeur van Carmignac UK: ’Onze cliënten blijven actief betrokken. Wat wél verandert, is dat oppervlakkige, marketinggedreven ESG-praktijken worden ontmaskerd als zwak. Maar dat is nooit waar duurzaam beleggen werkelijk om draaide.’
Transatlantische kloof
Ook de cijfers tonen de groeiende kloof tussen de Verenigde Staten en Europa als het om duurzaamheid gaat. Amerikaanse duurzame fondsen zagen in 2024 een netto-uitstroom van 19,6 miljard dollar – het tweede jaar op rij van onttrekkingen. Bovendien werden er slechts tien nieuwe fondsen gelanceerd, terwijl 71 fondsen sloten. Nog eens 24 fondsen lieten hun ESG-mandaat vallen. Europa beheert inmiddels 84 procent van het wereldwijde vermogen in duurzame fondsen, goed voor bijna 2.700 miljard dollar, blijkt uit data van Morningstar Sustainalytics.
Vijverberg: ‘Het overgrote deel van onze klanten blijft gecommitteerd aan duurzaam beleggen. Zij zien ESG niet als een trend, maar als een essentieel onderdeel van verantwoord vermogensbeheer.’ Wel merkt Vijverberg dat regelgeving soms doorschiet: ‘Complexe rapportage-eisen brengen het uiteindelijke doel – een duurzamere economie – niet altijd dichterbij.’