Met de dagvaarding van Jerome Powell krijgt de politieke druk op de Federal Reserve een juridische dimensie. Opvallend is de timing: Powells termijn loopt nog maanden, maar het Witte Huis zet nu door. De inzet reikt verder dan de persoon van de Fed-voorzitter.
Powell krijgt nu te maken met een Grand Jury. Aanklagers vragen een panel van gewone burgers te beoordelen of er ‘voldoende reden’ is om aan te nemen dat Powell het Congres heeft misleid over de kosten van de renovatie van het hoofdkantoor van de Fed in Washington.
‘Alleen als de Grand Jury oordeelt dat er sprake is van ‘probable cause’ kan een formele aanklacht volgen’, zegt Kenneth Manusama, Nederlands specialist in Amerikaans constitutioneel recht. De drempel ligt in deze fase lager dan tijdens een rechtszaak, voegt hij toe.
Vanaf dit moment zijn Powells rechten vergelijkbaar met die van een strafrechtelijk verdachte. Hij kan de dagvaarding aanvechten, getuigen of zich beroepen op het vijfde amendement, het recht om te zwijgen. ‘Juridisch is dat volstrekt legitiem’, zegt Manusama over het inroepen van het zwijgrecht. ‘Maar het kan wel de indruk wekken dat er iets te verbergen valt.’
Problematisch voor Powells verdediging, geleid door advocatenkantoor Williams & Connolly, is dat de huidige regering al jaren bezig is om de juridische bescherming die de Federal Reserve moet afschermen van politieke druk, uit te hollen. Die context wordt relevant als het grand-juryproces richting strafrechtelijke vervolging schuift.
Humphrey’s Executor-uitspraak
Powells bescherming berust op een juridische doctrine die voortvloeit uit ‘Humphrey’s Executor’, een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof uit 1935 die de mogelijkheden van de president beperkt om leiders van onafhankelijke toezichthouders om beleidsredenen te ontslaan. Decennialang gold die doctrine als vaste rechtspraak, maar de afgelopen jaren staat zij steeds meer onder druk.
‘Het doel is om een nieuwe Fed-voorzitter aan te stellen die na de zomer kan zeggen dat de economie sterk is en dat de rente omlaag kan’
Kenneth Manusama
Het Hooggerechtshof beperkte deze bescherming voor het eerst in ‘Seila Law’, een zaak uit 2020 over het Consumer Financial Protection Bureau. De rechtbank oordeelde dat de bestuursstructuur van de CFPB te ver ging in het inperken van presidentiële controle. Humphrey’s Executor werd niet vernietigd, maar de uitspraak liet zien dat uitzonderingen mogelijk zijn.
Die ontwikkeling zette in 2025 door in ‘Trump v. Wilcox’, een zaak over de National Labor Relations Board. Zowel het Hooggerechtshof als het federale hof in Washington oordeelde dat president Trump waarschijnlijk in het gelijk zou worden gesteld na het ontslag van NLRB-lid Gwynn Wilcox. Daarbij benadrukten de rechters expliciet dat de Federal Reserve een bijzondere positie inneemt, gezien haar geschiedenis en institutionele rol.
Volgens juristen zal het Hooggerechtshof daar niet stoppen. Het hof pakt het stapsgewijs aan, zegt een senior procesadvocaat bij een groot New Yorks kantoor op achtergrondbasis. ‘Ze maken kleine uitzonderingen op Humphrey’s Executor, zodat het lijkt alsof ze niets groots doen, terwijl dat feitelijk wel zo is’, zegt hij. Het Hooggerechtshof neigt naar de zogeheten ‘unitary executive theory’, het idee dat de president controle moet hebben over de volledige uitvoerende macht, inclusief onafhankelijke toezichthouders.
Die juridische koers helpt verklaren waarom de druk van de regering zich niet beperkt tot Powell, maar ook andere functionarissen raakt, zoals Fed-gouverneur Lisa Cook en FTC-commissaris Rebecca Slaughter. Volgens Manusama is vooral de zaak rond Slaughter van belang, omdat die rechtstreeks Humphrey’s Executor toetst. ‘Die doctrine staat zwaar onder druk’, zegt hij.
Timing
Steun voor Powell kan ook buiten de rechtszaal vandaan komen. De Republikeinse senator Tom Tillis blokkeert benoemingen bij de Federal Reserve door gebruik te maken van Senaatsregels die het een individuele senator mogelijk maken het proces stil te leggen.
Volgens Manusama is Tillis bereid verder te gaan dan veel partijgenoten omdat hij zich niet herkiesbaar stelt en richting pensioen gaat. Dergelijk verzet ontstaat vaak pas wanneer Republikeinse senatoren niet langer afhankelijk zijn van herverkiezing. ‘Voor sommigen gaat het niet meer alleen om politieke schade, maar om angst voor persoonlijke repercussies’, zegt hij.
Ook de timing van de druk op Powell is opvallend. Zijn termijn als Fed-voorzitter loopt pas in mei af, waardoor er juridisch geen noodzaak is om de kwestie nu te forceren. Dat zou juist de bedoeling kunnen zijn. ‘De urgentie gaat niet over de juridische merites’, zegt Manusama. ‘Het gaat om timing en politiek.’ Dat de druk nu wordt opgevoerd, wijst erop dat het Witte Huis snelheid wil, geen zorgvuldig proces.
Het doel is een vroege uitkomst af te dwingen. ‘Ze willen de pijn zo vroeg mogelijk nemen’, zodat eventuele markt- of politieke schade kan wegebben voor de verkiezingen. Snelheid creëert ook ruimte om snel een opvolger te benoemen. ‘Het doel is een nieuwe Fed-voorzitter aan te stellen die na de zomer kan zeggen dat de economie sterk is en dat de rente omlaag kan’, aldus Manusama.
‘De strijd wordt nu openlijk gevoerd’
Financiële markten reageerden opvallend terughoudend op het nieuws dat Federal Reserve-voorzitter Jerome Powell is gedagvaard, ondanks de politieke ophef rond de zaak. Volgens Justin Wolfers, hoogleraar economie aan de University of Michigan, weerspiegelt die kalmte een basale marktinschatting: beleggers kregen nauwelijks nieuwe informatie.
‘Die risico’s waren al lang ingeprijsd. Wat veranderde, was niet de inhoud van de dreiging, maar de manier waarop die naar buiten kwam. Powell koos ervoor een privédrukmiddel publiek te maken en zo een politieke confrontatie af te dwingen in plaats van een onmiddellijke monetaire’, aldus Wolfers in een podcastinterview over het statement van de Fed-voorzitter op zondag.
‘Sommigen betogen dat markten op dit nieuws hadden moeten stijgen. Veel beleggers vreesden dat Trump in stilte een meegaande Fed-voorzitter zou benoemen die bevelen zou opvolgen, waardoor de Fed alleen in naam onafhankelijk zou blijven. Dat zou ernstige gevolgen hebben gehad.’
In plaats daarvan leidde de dagvaarding tot zichtbaar verzet in de Senaat. ‘Trumps zet maakte de Senaat wakker. We hebben nu ten minste twee Republikeinse senatoren die publiekelijk hebben verklaard geen benoeming klakkeloos goed te keuren. De strijd om de opvolging van Jay Powell wordt nu openlijk gevoerd, en die strijd is van groot belang’, zei Wolfers in het interview.
Volgens Wolfers hebben handelaren bovendien geleerd selectief te reageren op presidentiële retoriek. ‘Trump praat voortdurend. Een deel van wat hij zegt is aanstootgevend. Een deel meent hij. En zelfs als hij het meent, krabbelt hij vaak terug. Als handelaar leer je geen geld te verliezen door te reageren op elke dreiging die nooit werkelijkheid wordt.’