De oliemarkt begint de grenzen van zijn veerkracht te bereiken. Zolang de verstoringen in de Straat van Hormuz aanhouden, zal de prijs van olie verder moeten oplopen om vraag en aanbod weer in evenwicht te brengen, stelt JPMorgan. Voor Europa betekent dat een vertrouwde maar ongemakkelijke combinatie: lagere groei en oplopende inflatie.
De bank vat het mechanisme kernachtig samen. ‘Het is een eenvoudige rekensom’, schrijven grondstoffenanalisten van JPMorgan in een notitie die de afgelopen dagen breed circuleerde onder beleggers. De olievraag reageert op korte termijn nauwelijks op prijsprikkels. Transport en industrie draaien gewoon door. Valt het aanbod weg, dan moeten de prijzen stijgen om consumptie af te remmen. Dat punt is nog niet bereikt.
Brent noteerde dinsdag boven de 110 dollar per vat, na vorige maand kort boven de 120 dollar te zijn uitgekomen. Volgens JPMorgan is dat onvoldoende. Als de Straat effectief gesloten blijft, ligt een niveau van 150 dollar per vat voor de hand.
Ongemakkelijke realiteit
Voor de Europese economie en haar beursgenoteerde bedrijven is dat een ongemakkelijke realiteit die nog onvoldoende in koersen is verwerkt, zegt Mark Dowding, chief investment officer bij BlueBay. Hij volgt de economische impact van het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran op de voet.
‘Zolang verstoringen in de aanvoerketen aanhouden en de schade week na week oploopt, is het slechts een kwestie van tijd voordat markten dit weerspiegelen’, zegt hij. ‘De recente opleving in Europese aandelen- en kredietmarkten staat op gespannen voet met de economische realiteit.’
De gebruikelijke schokdempers in de oliemarkt functioneren intussen minder goed. Het grootste deel van de reservecapaciteit zit in Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, maar die ruimte is beperkt. Tegelijkertijd lopen voorraden snel terug. Wereldwijd is inmiddels bijna 14 miljoen vaten per dag aan aanbod verstoord. In april alleen al daalden de voorraden met meer dan 7 miljoen vaten per dag, mogelijk nog meer wanneer minder zichtbare voorraden worden meegerekend.
Toch is de markt nog niet in balans. Er resteert een tekort van circa 2 miljoen vaten per dag. Dat kan alleen worden opgevangen door vraaguitval. Tot nu toe komt die vooral uit opkomende markten, waar hogere energieprijzen snel doorwerken in consumptie. Voor een volledige herprijzing zal ook de vraag in ontwikkelde economieën moeten dalen, wat verdere prijsstijgingen impliceert.
Buffer verdwijnt uit systeem
Een belangrijke buffer verdwijnt intussen uit het systeem. De laatste tankers die vóór het conflict in de Golf werden geladen, zijn inmiddels in Azië aangekomen. Vanaf nu zullen tekorten zich sneller manifesteren.
In Washington ontbreekt de urgentie om de situatie snel te de-escaleren. Iran heeft voorgesteld de Straat van Hormuz te heropenen in ruil voor het opheffen van de Amerikaanse blokkade en een tijdelijke wapenstilstand. Dat voorstel laat het nucleaire geschil ongemoeid en wordt daarom als weinig realistisch gezien.
Zelfs bij een relatief snelle heropening van de Straat blijft de economische schade aanzienlijk. Dowding verwacht dat de groei in de eurozone onder de 0,5 procent blijft, terwijl de inflatie boven 3 procent uitkomt. ‘Als de verstoring aanhoudt, neemt de kans op een recessie verder toe’, zegt hij.
‘Blijft het transport door de Straat stil liggen, dan zouden wij per week circa 0,1 procentpunt van de Europese groei aftrekken en 0,1 procentpunt bij de inflatie optellen’, zegt hij.
Contouren van stagflatie
De eerste scheuren worden al zichtbaar in de data. De Duitse Ifo-index, een belangrijke graadmeter voor het ondernemersvertrouwen, daalde in april naar 84,4, het laagste niveau sinds de pandemie. Volgens Carsten Brzeski, hoofd macro bij ING Research, verschuift de schok van een pure energieprijsstijging naar bredere verstoringen in aanbod en logistiek, met directe impact op de industrie en het vertrouwen.
Chris Turner, hoofd markten bij ING, ziet de contouren van een stagflatoire omgeving. Dat maakt het beleid van de Europese Centrale Bank lastiger, nu de groei verzwakt terwijl inflatieverwachtingen hardnekkig hoog blijven. De ECB heeft renteverhogingen voorlopig gepauzeerd, maar houdt verdere verkrapping nadrukkelijk open. Donderdag komt de ECB met een nieuw rentebesluit.