Han de Jong

Economen hebben de laatste jaren niet uitgeblonken in het voorspellen van de inflatie. Dat weerhoud ze er niet van door te gaan met het ventileren van visies. Het zal misschien arrogant klinken, maar volgens mij heb ik het op dit terrein wel iets beter gedaan dan de gemiddelde econoom. Desondanks past ook mij uiteraard bescheidenheid.

In tegenstelling tot de ECB heeft de Amerikaanse Federal Reserve een ‘duaal mandaat’. Zij moet niet alleen prijsstabiliteit bewerkstelligen en handhaven, maar ook maximale werkgelegenheid. Die twee doelstellingen kunnen met elkaar op gespannen voet verkeren.

Fed-baas Powell legde het vorige week weer eens helder uit toen hij werd ondervraagd in het Congres. Het bereiken van prijsstabiliteit heeft momenteel prioriteit, want maximale werkgelegenheid is op dit moment gerealiseerd.

Toen de pandemie uitbrak en centrale banken en overheden alles uit de kast haalden om de economie te stutten, vroegen economen zich af of ons hoge inflatie te wachten stond. ‘Zal wel meevallen’ was de mening van de meerderheid. Men wist zich gesterkt door de ervaringen van 2008/09, toen hoge inflatie uitbleef ondanks een agressief monetair beleid en stimulerend begrotingsbeleid.

Er bestaan geringe verschillen tussen de belangrijkste centrale banken, zoals de ECB en de Fed, wat betreft institutionele opzet, relatie met de politiek, instrumentarium en zelfs doelstelling. De overeenkomsten zijn echter groter en, afgezien van timing verschilt het beleid van beide dan ook doorgaans niet veel. 

De FNV concludeert dat bedrijven misbruik hebben gemaakt van de hoge inflatie door prijsverhogingen door te voeren die boven de kostenstijgingen uitgaan. De aandeelhouders zijn spekkopers. Vervolgens hebben Rabo-economen berekend dat de inflatie ruim 2 procentpunt lager was geweest als winstmarges niet waren gestegen. Graaiflatie wordt het genoemd. Met de morele verontwaardiging waartoe de discussie heeft geleid, schieten we niet veel op.

Economen kennen de ‘impossible trinity’. Al in 1960 constateerde Robert Mundell dat het onmogelijk is om een vaste wisselkoers, vrij kapitaalverkeer en een onafhankelijk monetair beleid te combineren. Twee van de drie kan wel, maar niet alle drie tegelijk. Later formuleerde Dani Rodrik een andere ‘onmogelijke drie-eenheid’. Volgens hem kunnen democratie, nationale soevereiniteit en economische integratie evenmin alle drie tegelijkertijd toegepast worden. Ik zou daar een eigen impossible trinity aan toe willen voegen. 

Toen de euro kwam, zijn begrotingsregels afgesproken voor deelnemende landen. Budgettekorten moeten onder drie procent BBP blijven en de overheidsschuld onder 60 procent BBP. In de pandemie is dat Stabiliteits- en Groeipact tijdelijk buiten werking gesteld, maar volgend jaar gaan er weer regels gelden. Aangezien er onvrede is over de bestaande regels gaan die nu fundamenteel op de schop. 

Jaren geleden stelde Joop Wijn, destijds lid van de Raad van Bestuur van ABN AMRO, mij een keer bij een klantenbijeenkomst voor als ‘optimist tot in de kist’. 

DNB-president Klaas Knot pleit voor aanscherping van de liquiditeitseisen voor banken. Dat was voorspelbaar en is terecht, maar niet voldoende. 

In maart lag het prijspeil 4,4 procent hoger dan een jaar eerder. Hoera! In februari was het nog 8,0 procent. De ervaring van de laatste twee jaar is desondanks traumatisch. De inflatie heeft ons compleet overvallen. Mijn these is dat we teleurstellend weinig van het proces begrijpen.